Koszt obecności

Dlaczego „jedno kliknięcie” to czasem zbyt wysoki próg

Kasia Wasiak – twórczyni kanału Kasianawozku, samorzeczniczka i testerka rozwiązań technologicznych, pracuje nad powołaniem organizacji „Wspieramy, nie wręczamy”.

Jedno kliknięcie wygląda jak drobna czynność. Z perspektywy mózgu jest złożonym procesem.

Zanim ktoś stanie się widoczny

Dotykając obszarów społecznych, a szczególnie osób z niepełnosprawnościami, często pokazuje się aktywizującą stronę rzeczywistości: wyjdź, zgłoś się, kliknij, napisz, przyjdź na konferencję, zabierz głos, pokaż się, skorzystaj z programu, złóż wniosek, zdobądź dofinansowanie. Ten język ma energię, bo zaprasza do obecności. Ma też swój ślepy punkt: patrzy przede wszystkim na tych, którzy już są w środku. Na osoby, które dotarły na wydarzenie, usiadły w panelu, napisały zgłoszenie, miały transport, miały wsparcie, poradziły sobie z formularzem, zareagowały na czacie, zmieściły się w języku wydarzenia i miały jeszcze siłę, żeby zostać zauważone. A przecież ogromna część prawdy o niepełnosprawności dzieje się wcześniej: przed salą, przed sceną, przed formularzem, przed przyciskiem „wyślij”, przed pierwszą rozmową w kuluarach. Właśnie tam zaczyna się koszt obecności.

Jedno kliknięcie jako złożony proces

Jedno kliknięcie wygląda jak drobna czynność, ale z perspektywy mózgu jest złożonym procesem: trzeba utrzymać uwagę, wychwycić moment reakcji, ułożyć myśl, przechować ją w pamięci roboczej, znaleźć ikonę czatu, trafić w nią palcem, napisać wiadomość, wysłać ją w odpowiednim momencie i regulować napięcie związane z tym, że ktoś tę wiadomość zobaczy, oceni albo pominie. Pracują funkcje wykonawcze: planowanie, kontrola uwagi, hamowanie impulsów, elastyczność poznawcza. Pracuje pamięć robocza, koordynacja wzrokowo-ruchowa i regulacja emocji, bo człowiek chce zabrzmieć jasno, mądrze i sprawczo. Pracuje też lęk przed oceną: czy pytanie będzie dobrze zrozumiane, czy głos zostanie przyjęty jako wkład, czy osoba zostanie potraktowana jako rozmówczyni, a nie jako kłopot organizacyjny.

Ukryty koszt działania

U osoby z niepełnosprawnością ten proces może mieć dodatkowy koszt, bo do samego zadania dochodzi ciało, zmęczenie, sprawność rąk, zależność od pomocy, czas reakcji i obawa, że efekt końcowy zostanie oceniony bez zobaczenia drogi do efektu. I właśnie tu pojawia się przekłamanie w rozmowie o widoczności.

Reprezentacja nie pokazuje całej drogi

Konferencje, kampanie i projekty często pokazują osoby z niepełnosprawnościami, które już przeszły przez wiele progów. To ważne, bo reprezentacja buduje język, daje twarze i pokazuje możliwości. Gdy rozmawiamy głównie z tymi, którzy już dotarli, łatwo stworzyć obraz zbyt prosty: wystarczy chcieć, wystarczy się zgłosić, wystarczy kliknąć, wystarczy skorzystać. Tymczasem wiele osób ma głos, pomysł, kompetencje i ambicję, ale zużywa zasoby jeszcze przed pierwszym publicznym gestem.

Online daje treść, obecność daje relacje

Zapisałam się na Konferencję Fundacji Avalon w trybie stacjonarnym, bo chciałam czegoś, czego sam ekran nie daje: kuluarów, rozmowy, kontaktu, możliwości bycia zauważoną jako osoba do pracy, tekstu, projektu i współpracy. Online daje dostęp do treści. Obecność na miejscu daje dostęp do relacji. A relacje często zaczynają się po oficjalnej części wydarzenia: przy kawie, w krótkiej rozmowie po panelu, w spojrzeniu, w pytaniu „czym się zajmujesz?”, w możliwości powiedzenia „mam pomysł, możemy porozmawiać?”. Jeśli osoba zostaje tylko przy transmisji, może usłyszeć treść, ale traci część nieformalnego obiegu, w którym rodzi się praca, współpraca, zaproszenie, tekst, projekt albo kontakt.

Formularze, wnioski i energia tracona po drodze

To samo dzieje się przy programach wsparcia i dofinansowaniach. Co z tego, że ktoś wie, jak wypełnić wniosek, jeśli samo przejście przez formularz, załączniki, język urzędowy, ryzyko pomyłki i lęk przed oceną zabierają energię potrzebną do realizacji pomysłu? Co z tego, że ktoś ma ideę, jeśli najpierw musi udowodnić, że ma prawo do narzędzi, warunków i pomocy, które pozwolą tę ideę wykonać?

Wsparcie jako infrastruktura obecności

Czasem najbardziej realnym wsparciem jest zdanie: masz pomysł, pomogę Ci przejść przez wniosek; chcesz napisać, pomogę Ci wysłać; chcesz kupić potrzebną rzecz, pomogę Ci zrobić to bez ciągłego pytania „po co ci to?”; chcesz być na wydarzeniu, pomogę Ci dotrzeć także do ludzi, a nie tylko do programu.

Narzędzia pomagają, ale nie zdejmują napięcia

Narzędzia mogą wspierać. Mogą pomóc ułożyć tekst, uporządkować dane, nazwać plik, przygotować wiadomość, skrócić drogę przez chaos. To nadal człowiek płaci kosztem uwagi, decyzji, kontroli, wstydu, nadziei i odpowiedzialności. To nadal jest jego praca, jego czas, jego ciało, jego energia i jego próba zachowania sprawczości. Narzędzie może pomóc w kliknięciu, ale nie przeżyje za człowieka stresu przed oceną. Może uporządkować dokument, ale nie poniesie społecznego kosztu tłumaczenia własnych potrzeb. Może przyspieszyć pisanie, ale nie zastąpi relacji, która mogłaby powstać po drugiej stronie sali.

Dlatego asystencja, dostępność i wsparcie w procedurach są czymś więcej niż techniczną pomocą. Są infrastrukturą obecności. Pomagają wykonać własną decyzję: kliknąć, napisać, kupić, wysłać, pojechać, zostać po panelu, porozmawiać, złożyć wniosek, zdobyć dofinansowanie. Dobrze rozumiana pomoc wzmacnia sprawczość, bo chroni zasoby potrzebne do tego, co naprawdę ważne: myślenia, relacji, pracy, projektu, tekstu, udziału w życiu społecznym.

Widoczność wymaga zobaczenia progu

Widoczność osób z niepełnosprawnościami wymaga więc czegoś więcej niż zaproszenia do bycia widoczną. Wymaga zobaczenia drogi do widoczności. Wymaga zauważenia kosztu poznawczego, emocjonalnego, fizycznego i społecznego. Wymaga wyjścia poza obraz osób, które już są na scenie, i zapytania o tych, którzy mają głos, ale ich głos zatrzymuje się na progu: przy ikonie czatu, przy formularzu, przy transporcie, przy lęku przed oceną, przy zmęczeniu, przy braku osoby, która pomoże przejść od pomysłu do działania.

Jak budować odporność psychiczną, gdy koszt wejścia jest niewidoczny

Jedno kliknięcie może być końcem długiego procesu. Relacja często zaczyna się dopiero po nim. A jeśli w rozmowie o widoczności pokazujemy głównie tych, którzy już dali radę kliknąć, przyjść i zabrać głos, łatwo budujemy obraz zbyt prosty: wystarczy chcieć, wystarczy się zgłosić, wystarczy skorzystać. Życie osoby z niepełnosprawnością pokazuje coś bardziej złożonego: chęć jest, kompetencje są, pomysł jest, a koszt wejścia w działanie zużywa siły wcześniej niż ktokolwiek zdąży zobaczyć efekt. Jak w tym wszystkim, kiedy mamy takie przekłamanie, budować odporność psychiczną?

Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie „Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania lipcowego numeru!

Przeczytaj lipcowy numer (PDF; 5MB)