Pracownik z niepełnosprawnością? Tak!
Helena Szczuka-Kalenský – Dyrektor Operacyjna Fundacji Avalon, koordynatorka kampanii społecznej Widzimy się w pracy!
Rynek pracy potrzebuje ludzi, a wciąż zbyt wiele kompetentnych osób z niepełnosprawnościami pozostaje poza nim – nie z powodu braku kwalifikacji, lecz barier, stereotypów i niedostępnych procesów. Tymczasem zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami nie musi być trudne, a otwarcie organizacji na różnorodność może wzmacniać zespoły i odpowiadać na realne potrzeby biznesu.
Badania Fundacji Avalon, przeprowadzone w 2023 roku wskazują, że osoby z niepełnosprawnościami wciąż doświadczają dyskryminacji w procesach rekrutacyjnych oraz braku zaufania ze strony pracodawców. Kontrole Państwowej Inspekcji Pracy z 2024 roku wykazały liczne naruszenia prawa pracy wobec pracowników z niepełnosprawnościami – m.in. opóźnienia wypłat, niewłaściwe warunki BHP czy przypadki mobbingu i dyskryminacji. Na poziomie Unii Europejskiej w 2024 roku 28,8% osób z niepełnosprawnością było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, wobec 17,9% wśród osób bez ograniczeń. Oznacza to, że trudności na rynku pracy przekładają się również na ryzyko ubóstwa i niskie dochody.
Potrzebne są więc działania obejmujące równocześnie aktywizację, adaptację miejsc pracy, przeciwdziałanie dyskryminacji i poprawę jakości zatrudnienia oraz kampanie edukacyjne wspierające działania na rzecz zwiększenia poziomu zatrudnienia OzN.
Konkretne, praktyczne rozwiązania na miarę potrzeb pracodawców
Kampania społeczna Fundacji Avalon Widzimy się w pracy! zakłada nie tylko działania skierowane do ogółu społeczeństwa, ale także prezentuje konkretne rozwiązania mające na celu zwiększenie poziomu wiedzy a w konsekwencji wzrost zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w naszym kraju.
Zaprezentowany podczas spotkania Praktyczny poradnik dla pracodawców: “Firma pełna potencjału, czyli jak inkluzywne zatrudnianie wzmacnia nowoczesną organizację” został objęty patronatem przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.
Znajdziesz w nim konkretną wiedzę o dostępnej rekrutacji, tworzeniu przyjaznego miejsca pracy, integracji zespołu, rozwoju pracowników oraz dostępnych formach wsparcia dla pracodawców. To także praktyczne wskazówki, checklisty, przykłady rozwiązań i historie osób, które pokazują, że o wartości pracownika decydują przede wszystkim jego kompetencje i potencjał.
Pobierz Poradnik i sprawdź, od czego możesz zacząć zmianę w swojej organizacji już dziś.
Zestaw merytorycznych wskazówek dla pracodawców z zakresu zatrudniania osób z niepełnosprawnościami
Część 1
Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami to nie tylko wyraz społecznej odpowiedzialności, ale przede wszystkim szansa na pozyskanie kompetentnych i zaangażowanych pracowników. Choć coraz więcej firm deklaruje otwartość na różnorodność, w praktyce kandydaci z niepełnosprawnościami wciąż napotykają liczne bariery. Jak je ograniczać i od czego zacząć budowanie bardziej dostępnego procesu zatrudnienia?
Kompetencje zamiast stereotypów
Pierwszym krokiem do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami jest zmiana sposobu myślenia o potencjalnych pracownikach. Niepełnosprawność nie określa kompetencji, doświadczenia ani możliwości zawodowych. Osoby z niepełnosprawnościami pracują w wielu branżach, zajmując zarówno stanowiska administracyjne, techniczne i usługowe, jak i eksperckie czy kierownicze.
Mimo to wśród pracodawców nadal pojawiają się obawy dotyczące efektywności, samodzielności lub konieczności ponoszenia wysokich kosztów dostosowania stanowiska pracy. Część z nich wynika z niewystarczającej wiedzy i utrwalonych stereotypów.
Tymczasem ograniczenia związane z niepełnosprawnością nie zawsze przekładają się na wykonywanie obowiązków zawodowych. Osoba niewidoma może skutecznie analizować dokumenty przy wykorzystaniu czytnika ekranu, a osoba głucha może sprawnie komunikować się z zespołem za pośrednictwem wiadomości tekstowych czy tłumacza polskiego języka migowego.
Najważniejsza zasada? Oceniaj kandydata przez pryzmat kompetencji potrzebnych na danym stanowisku, a nie rodzaju niepełnosprawności.
Zacznij od analizy stanowiska
Zanim firma rozpocznie rekrutację, powinna dokładnie przeanalizować stanowisko, na które poszukuje pracownika. Warto zastanowić się, jakie zadania rzeczywiście są niezbędne do wykonywania pracy, a które wymagania wynikają wyłącznie z przyjętych wcześniej schematów organizacyjnych.
Przykładowo stanowisko administracyjne może wymagać przygotowywania dokumentacji, obsługi korespondencji i współpracy z zespołem. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te czynności muszą być wykonywane w biurze, telefonicznie lub z wykorzystaniem papierowych dokumentów.
W analizie pomocne będą pytania: Jakie są najważniejsze obowiązki? Jakie rezultaty powinien osiągać pracownik? Czy określone zadanie musi być wykonane w jeden konkretny sposób? Czy istnieje rozwiązanie alternatywne, które pozwoli osiągnąć ten sam efekt?
Takie podejście pomaga oddzielić rzeczywiste wymagania zawodowe od potencjalnych barier organizacyjnych.
Twórz ogłoszenia, które nie wykluczają
Dostępna rekrutacja rozpoczyna się już w momencie publikacji ogłoszenia o pracę. Jego treść powinna być konkretna, przejrzysta i oparta na rzeczywistych wymaganiach stanowiska.
Zamiast ogólnikowego oczekiwania „pełnej dyspozycyjności” lepiej określić dokładne godziny pracy. Z kolei wymaganie „odporności na stres” warto zastąpić informacją o liczbie obsługiwanych zadań, tempie pracy czy częstotliwości kontaktu z klientami.
Dobrą praktyką jest również zamieszczenie informacji o możliwości dostosowania procesu rekrutacyjnego do indywidualnych potrzeb kandydata.
Warto pamiętać, że niepełnosprawność nie zawsze jest widoczna, a kandydat nie ma obowiązku ujawniania jej podczas rekrutacji. Pracodawca nie powinien więc wymagać informacji o diagnozie czy stanie zdrowia, jeśli nie są one niezbędne na danym etapie procesu.
Zadbaj o dostępność całego procesu rekrutacyjnego
Nawet najlepiej przygotowane ogłoszenie nie wystarczy, jeżeli kandydat napotka bariery podczas przesyłania CV lub rozmowy kwalifikacyjnej. Dlatego warto przyjrzeć się całej ścieżce rekrutacji. Formularze internetowe powinny być czytelne, możliwe do obsługi klawiaturą i współpracować z technologiami asystującymi. Dobrym rozwiązaniem jest zapewnienie różnych kanałów kontaktu, na przykład telefonicznego i mailowego.
W przypadku rozmów stacjonarnych należy sprawdzić dostępność wejścia do budynku, windy, toalety oraz pomieszczenia, w którym odbędzie się spotkanie. Podczas rekrutacji online znaczenie mogą mieć napisy na żywo, możliwość komunikacji przez czat czy wcześniejsze udostępnienie materiałów.
Dostosowania nie muszą oznaczać kosztownych inwestycji. Niekiedy wystarczy zmiana formy zadania, dodatkowy czas na jego wykonanie lub przeniesienie spotkania do dostępnego pomieszczenia. Celem nie jest obniżenie wymagań wobec kandydata, lecz umożliwienie mu zaprezentowania swoich kompetencji na równych zasadach.
Pytaj o potrzeby, nie o diagnozę
Rozmowa kwalifikacyjna powinna koncentrować się na doświadczeniu, umiejętnościach i możliwościach wykonywania konkretnych obowiązków.
Pytania dotyczące przyczyny niepełnosprawności, leczenia czy przewidywanej liczby zwolnień lekarskich nie służą rzetelnej ocenie kompetencji zawodowych. Zamiast tego można zapytać, jakie narzędzia lub rozwiązania organizacyjne pozwalają kandydatowi najefektywniej wykonywać pracę.
Ważne jest także stosowanie porównywalnych kryteriów oceny wobec wszystkich kandydatów. Dostosowanie sposobu przeprowadzenia rozmowy lub zadania nie powinno wpływać negatywnie na ocenę umiejętności.
Jeżeli w spotkaniu uczestniczy tłumacz języka migowego lub asystent, rekruter powinien zwracać się bezpośrednio do kandydata. To on jest uczestnikiem rekrutacji i to jego kwalifikacje podlegają ocenie.
Otwartość to dopiero początek
Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami nie wymaga od pracodawcy znajomości wszystkich rodzajów niepełnosprawności ani gotowych rozwiązań na każdą sytuację. Znacznie ważniejsze są gotowość do dialogu, elastyczność i umiejętność rozpoznawania barier.
Dobrze zaprojektowany proces rekrutacji może przynieść korzyści całej organizacji. Przejrzyste ogłoszenia, dostępne formularze czy elastyczne sposoby komunikacji ułatwiają udział w rekrutacji nie tylko osobom z niepełnosprawnościami, ale również wielu innym kandydatom.
Sama rekrutacja jest jednak dopiero pierwszym etapem budowania dostępnego miejsca pracy. Równie istotne pozostają odpowiednie przygotowanie stanowiska, wdrożenie pracownika, współpraca w zespole i możliwość rozwoju zawodowego. Tym zagadnieniom poświęcimy drugą część naszego poradnika.
Artykuł opracowano na podstawie publikacji Fundacji Avalon „Firma pełna potencjału, czyli jak inkluzywne zatrudnianie wzmacnia nowoczesną organizację. Przewodnik dla pracodawców” (2026), przygotowanej w ramach kampanii społecznej „Widzimy się w pracy!”.
Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie “Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania listopadowego numeru!

Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON


