Na początku były schody
Amelia Kamińska – redaktorka i prowadząca podcast Zupa z mola. Żyje na oparach kawy i popkultury
Osiem lat temu dołączyłam do patchworkowej rodziny, jaką jest Teatr Amatorski w Węgrowie. Naszym mottem jest: Zapraszamy wszystkich od lat 15 do 100 i ta maksyma ma pokrycie w rzeczywistości. Miałam 16 lat, gdy do klasy wpadł Nasz reżyser z pytaniem: Czy ktoś chce robić teatr? Zapytałam wtedy zaczepnie (może trochę wrednie), czy osoby na wózku też mogą przyjść. Reżyser bardzo entuzjastycznie odpowiedział mi: Jak najbardziej.
Tak otworzyła się przede mną jedna z najbardziej krętych i wyboistych dróg mojego życia, ale nie zmieniłabym tej trasy na nic innego.
Połamania nóg
Sztuka powinna być przestrzenią dyskusji i zrozumienia – ale by móc wyrazić siebie, musisz najpierw wejść po schodach. Nie będzie dla nikogo zaskoczeniem, że Ośrodek Kultury nie był zbyt dostosowany dla OzN. Do środka mogłam dostać się tylko zewnętrzną platformą na schodach ewakuacyjnych, która często się psuła. Nie zliczę, ile razy reżyser wciągał mnie po śliskich stopniach (po wielu podaniach w końcu zrobili Nam normalną windę). Na scenę też prowadzą długie, wąskie schody – podczas spektakli ratuje się schodołazem, ale to ciężki sprzęt i nie zawsze mogę przywieźć go z domu.
Trudno było mi zaakceptować fizyczną słabość – czułam, że wykorzystuję wsparcie ze strony zespołu. Niepełnosprawność nie powinna zaliczać się do tej definicji. Choruję na artrogrypozę (przykurcze stawów, zbliznowacenie mięśni). Moje dłonie przypominają łapki dinozaura – od nadgarstka dłoń wywija się do zewnątrz, palce mam skulone i podwinięty kciuk sprawia wrażenie, że mam mniej palców.
Aby się przemieścić, krzyżuję nogi i odpycham się na wózku stopami od podłogi jak królik – wykorzystujemy to czasem jako element komediowy. Moja sprawność jest naprawdę ograniczona, codziennie mierzę się ze świadomością, że większości czynności nie wykonam sama. Dlatego czasem muszę przegryźć gorzką pigułkę i dać się wnieść po schodach.
To jest dramat
Scenariusze sztuk są pisane dla pełnosprawnych aktorów – bardzo mnie to denerwowało. Myślałam, że muszę budować postać od podstaw. Ciągle szukałam form zastępczych dla instrukcji w didaskaliach wykraczających poza zakres moich fizycznych możliwości. To nakręcało spiralę wątpliwości. Jak się mam ruszać? Przecież rola pokojówki nie jest dla mnie, bo nie dam rady dynamicznie się przemieszczać z kąta w kąt i nie utrzymam rekwizytu.
U źródła tych obaw leżało podświadome definiowanie siebie przez niepełnosprawność. To ja narzucałam na role aspekt sprawności. Na scenie może wydarzyć się wszystko, to oddzielnie wytworzony świat. Dlaczego ktokolwiek miałby kwestionować jego zasadność? W realnym świecie OzN często są pomijane, oceniane kątem oka i zostawiane same sobie. I dokładnie te przekonania sprawiały, że nie potrafiłam oddać się scenie. Czułam się obco i niewłaściwie, bo wyglądam i ruszam się inaczej, więc: Kto chce na to patrzeć?
Bycie obserwowanym, postrzeganym i ocenianym jest paraliżujące. Ten rodzaj stresu zna każdy, kto choć raz musiał wystąpić publicznie. U mnie dochodzi jeszcze poczucie inności i irracjonalnej śmieszności. Nie gestykuluję jak inni, nie mogę nikogo objąć ani nie chwycę szklanki. Poza ruchem scenicznym dochodzą jeszcze moje potrzeby, np. podsunięcie się na siedzeniu. Wymaga to wysiłku, więc marszczę twarz, czasem sapnę. Myśl, że wszyscy zwrócą na to uwagę, doprowadza mnie do mdłości. A jeśli ich obrzydzę lub wzbudzę litość? Nadal nie jestem w stanie całkowicie wyzbyć się tego lęku. Pomogło mi uświadomienie sobie, że ekspresja jest nośnikiem emocji, które nie istnieją w próżni. Głos, wzrok, mimika – dopełniają obrazu i widz zrozumie, co chcę przekazać.
W pokonaniu poczucia wstydu pomogło mi prowadzenie social mediów (m.in. profilu teatru, prywatnie recenzuję książki, seriale i filmy). Gdy oswoiłam się ze swoim widokiem w oku kamery, scena przestała mnie aż tak przytłaczać.
Dialog, nie monolog
W życiu funkcjonuję według określonych warunków, zazwyczaj niewymagających ode mnie otwartości na ruch i cielesność.
A granie jest zajęciem kontaktowym. Sztuka nie może zaistnieć bez wzajemnego wsparcia i otwarcia się na człowieka przed Tobą.
Kiedy nie masz kontroli nad ciałem – nie masz w pełni wpływu na to, jak wyglądasz albo w którym miejscu stoisz. Zależysz od kogoś. Mnie w takich sytuacjach włącza się silna potrzeba kontroli nad wszystkim innym. Perspektywa popłynięcia ze sceną, odejście od ustalonej choreografii, improwizacja – wywołują stres, napięcie i zbytnie skupianie się nad tym, by „wypaść dobrze”. To bardzo męczący i ograniczający stan. Na scenie nie grasz jednak „do siebie”, a do drugiego aktora.
Zdarzyło mi się płakać po próbach. Czuć rozgoryczenie i złość, że znów myślałam tylko o tym, że brak sprawności i zdeformowane ciało niszczą występ. Strach przed fizyczną bliskością nie pozwalał na realizowanie pomysłów. Niewygłupienie się bywało najważniejszym celem. Prawdopodobnie nikt nawet nie pomyślał którejkolwiek z okropnych rzeczy, które pojawiały się w moich myślach, choć wydawały się tak realne.
Bez wieloletniej terapii wciąż patrzyłabym na siebie w krzywym zwierciadle. W końcu zrozumiałam, że mogę polegać na zespole. A przede wszystkim zaczęłam ufać sobie. To uwalniające uczucie, dać się porwać odgrywanej scenie, sprawia mi to dużo radości. Paradoksalnie, będąc kimś innym, staję się bardziej sobą.
Szekspirowski dylemat
Mimo opisanych trudności, wtorkowe próby wyznaczają mi rytm tygodnia. Dzięki teatrowi otworzyłam się na ludzi, zdobyłam nowe umiejętności i zajrzałam w głąb swojej psychiki. Realizuję dziennikarską potrzebę opowiadania historii, grając na scenie i tworząc pamiętnik losów Teatru Amatorskiego w Węgrowie w social mediach. Te spotkania i projekty napawają mnie siłą do działania i podtrzymują ciągłą chęć odkrywania świata. Dzisiaj mam 24 lata i teatr wciąż zmusza mnie do kwestionowania założeń o samej sobie – wnioski nie zawsze są przyjemne. A jednak co tydzień, nieprzerwanie od ośmiu lat, dokonuję wyboru, że wolę być, niż nie być.
Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie “Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania listopadowego numeru!

Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON


