Jak postrzegamy relacje z osobami z niepełnosprawnościami ruchowymi?
Miłość, bliskość i atrakcyjność nie mają jednego scenariusza. A jednak, gdy myślimy o związku z osobą z niepełnosprawnością ruchową, często w pierwszej kolejności przychodzą nam do głowy trudności, ograniczenia i obawy. Czy takie wyobrażenia wynikają z rzeczywistych doświadczeń, czy raczej z tego, co tylko nam się wydaje? Badanie Ipsos z 2025 roku pokazuje, że osobisty kontakt może znacząco zmieniać perspektywę, a także skłania do zastanowienia, jak wiele w naszych opiniach jest wiedzy, a jak wiele domysłów.
Więcej kontaktu, mniej domysłów
Niepełnosprawność jest obecna w naszym otoczeniu częściej niż mogłoby się wydawać. W badaniu 80% respondentów w wieku 18–55 lat zadeklarowało, że miało kontakt z osobą z niepełnosprawnością – w rodzinie, wśród znajomych, w pracy lub w dalszym otoczeniu. Jednocześnie co piąta osoba deklarowała, że nie miała takiego kontaktu. To ważne rozróżnienie: spotkanie kogoś w pracy czy w przestrzeni publicznej nie zawsze oznacza, że dobrze znamy jego codzienność. Jeszcze czym innym jest przyjaźń, a czym innym bliska relacja, w której rozmawia się o potrzebach, planach, intymności i wspólnym życiu. Wśród osób mających doświadczenie kontaktu z niepełnosprawnością 35% deklarowało, że było w bliższym związku z osobą z niepełnosprawnością ruchową, a 8% – że jest w takim związku obecnie.
Wyniki sugerują, że sama obecność osób z niepełnosprawnościami w społeczeństwie nie zawsze przekłada się na wiedzę o ich relacjach. Dopiero bliższe poznanie daje szansę zobaczyć człowieka szerzej niż przez pryzmat sprawności.
Związek jak każdy inny? To zależy od doświadczenia
Jedna z ciekawszych różnic pojawia się wtedy, gdy zapytamy, czy związek z osobą z niepełnosprawnością ruchową różni się od innych relacji. Wśród osób, które mają za sobą taki związek, 45% uważało, że nie różni się on od związku z osobą bez niepełnosprawności. W grupie bez takiego doświadczenia podobnie odpowiedziało 28% badanych.
Z kolei osoby, które nie były w takiej relacji, częściej dostrzegały różnice albo nie potrafiły ocenić, jak wyglądałoby takie partnerstwo. Można w tym dostrzec lukę między doświadczeniem a wyobrażeniem. Kiedy nie znamy konkretnej osoby i jej sytuacji, łatwo dopowiedzieć sobie scenariusz oparty na stereotypach.
Każdy związek ma własną dynamikę. Partnerzy różnią się charakterami, zainteresowaniami, zdrowiem, sytuacją zawodową i potrzebami. Niepełnosprawność może wpływać na niektóre elementy codzienności, ale sama w sobie nie mówi, czy ludzie będą się rozumieć, wspierać, kłócić, śmiać ani czy będą chcieli budować wspólną przyszłość.
Obawy, które pojawiają się przed poznaniem
Co może powstrzymywać przed wejściem w taką relację? W odpowiedziach osób niechętnych związkowi z osobą z niepełnosprawnością ruchową powracały przewidywane obciążenia emocjonalne i fizyczne, a także obawa przed obowiązkami, którym trudno byłoby sprostać. Pojawiały się też wyobrażenia o ograniczeniach aktywnego stylu życia.
Nie warto zbywać takich obaw, ale warto przyjrzeć się temu, skąd się biorą. Czy wynikają z rozmowy z konkretną osobą, czy z założenia, że niepełnosprawność automatycznie oznacza zależność i konieczność opieki? Potrzeby ludzi są różne, a wsparcie w związku nie powinno być z góry przypisywane jednej stronie. W każdej relacji partnerzy ustalają, co jest dla nich ważne i jak chcą dzielić codzienne obowiązki.
Także aktywność nie musi oznaczać tego samego dla wszystkich. Jedni wolą dalekie podróże i intensywne wyprawy, inni spokojne weekendy, kino, spotkania z przyjaciółmi czy wspólne gotowanie. Jeśli pojawiają się bariery, można o nich rozmawiać i szukać rozwiązań zamiast zakładać z góry, że wspólne życie będzie niemożliwe albo mniej satysfakcjonujące.
Otwartość jest, ale niepewność również
Wśród respondentów, którzy nie byli wcześniej w związku z osobą z niepełnosprawnością ruchową, 27% badanych jest otwartych na taką relację, choć tylko 6% deklaruje zdecydowanie taką gotowość. Jednocześnie 33% wykluczało taką możliwość, a 40% nie umiało jednoznacznie określić swojego stanowiska.
Tak duża grupa niezdecydowanych pokazuje, że wiele osób nie ma gotowej odpowiedzi. Być może trudno im ocenić coś, czego nigdy nie doświadczyli. Warto pamiętać, że pytanie o hipotetyczny związek nie jest tym samym, co poznanie konkretnej osoby: jej charakteru, poczucia humoru, zainteresowań, wartości i sposobu komunikowania się.
W badaniu przedstawiono również sytuację hipotetycznego poznania kogoś przez aplikację randkową. Po informacji o niepełnosprawności ruchowej 48% respondentów deklarowało, że kontynuowałoby znajomość. 20% rozważyłoby pozostanie na stopie koleżeńskiej, 12% zakończyłoby znajomość, a 20% nie wiedziało, jak by się zachowało. Dane te nie przesądzają, jak zachowa się każda osoba, ale pokazują, że reakcje są zróżnicowane.
Atrakcyjność to coś więcej niż pierwsze wrażenie
Postrzeganie atrakcyjności również nie zmienia się z dnia na dzień. 57% badanych stwierdziło, że ich własna ocena atrakcyjności osób z niepełnosprawnością nie zmieniła się w ostatnich latach.
14% oceniało te osoby jako bardziej atrakcyjne niż dawniej, a 5% jako mniej atrakcyjne. Pozostali nie wskazali jednoznacznej odpowiedzi lub nie chcieli jej udzielić.
Liczby nie mówią, kogo powinniśmy uznawać za atrakcyjnego. Pokazują jednak, że osoby z niepełnosprawnością ruchową bywają oceniane przez społeczne schematy, zanim zdążymy poznać ich osobowość, poczucie humoru, zainteresowania czy sposób budowania bliskości.
Atrakcyjność nie sprowadza się do jednego wyglądu ani do tego, czy ktoś porusza się samodzielnie. Dla wielu osób składają się na nią również pewność siebie, ciepło, inteligencja, wspólne wartości, sposób rozmowy i chemia, której nie da się zaplanować. Warto zostawić przestrzeń na indywidualne odczucia, nie odbierając nikomu prawa do bycia postrzeganym jako potencjalny partner lub partnerka.
Najpierw człowiek, potem wyobrażenia
Badanie Ipsos nie dowodzi, że każda osoba po bliższym kontakcie zmieni zdanie. Pokazuje jednak wyraźną różnicę między częścią osób, które doświadczyły takiej relacji, a tymi, które opierają się głównie na przewidywaniach. Osoby z doświadczeniem związku częściej uznawały, że nie różni się on zasadniczo od innych relacji.
Bliskość nie wymaga, by wszyscy byli tacy sami. Wymaga rozmowy, szacunku i gotowości do poznania drugiego człowieka bez dopisywania mu historii, zanim sam ją opowie.
Być może najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Czy związek z osobą z niepełnosprawnością jest trudniejszy?”, ale: „Czy potrafię poznać tę osobę bez zakładania z góry, jaka jest i czego będzie potrzebować?”.
_________
Artykuł powstał na podstawie wyników badania Ipsos z 2025 roku „Osoby z niepełnosprawnością ruchową w kontekście życia intymnego”, opublikowanych w raporcie Fundacji Avalon „Jak postrzegamy relacje z osobami z niepełnosprawnościami ruchowymi? Najważniejsze wyniki badania”.
Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie “Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania listopadowego numeru!

Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON


