Przejdź do głównej zawartości

Przekaż darowiznę

KRS 0000270809
Czas czytania: 6 min

Asystencja systemowo, ale bez zaplecza

Bartosz Tarnowski – samorzecznik, aktywista, Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami

Stronie społecznej w tym długim i żmudnym procesie udało się sprawić, by politycy i osoby decyzyjne po stronie rządowej rozumiały wartość niezależnego życia osoby z niepełnosprawnością. Niezrozumiane jednak pozostało, że sam asystent nie czyni jeszcze dobrej asystencji osobistej.

Międzynarodowy dzień osób z niepełnosprawnościami – 3 grudnia w 2024 roku spędziliśmy wraz z wieloma osobami walczącymi o asystencję osobistą na chłodnym podwórzu przed Kancelarią Premiera. Protestowaliśmy przeciw opieszałości rządu w temacie asystencji osobistej. Apelowaliśmy o pilne rozpoczęcie prac rządowych nad ustawą, która wreszcie wprowadzi ją jako systemowe wsparcie – prawo podmiotowe osób z niepełnosprawnością, które rzeczywiście jej potrzebują. Projekt w MRPiPS już był gotowy. Argument prawny – konieczność respektowania artykułu 19 Konwencji o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami – był po naszej stronie, dalsze odwlekanie wdrożenia systemowej asystencji po latach pilotażowych projektów było już niemożliwe. Trzeba było więc pilnego procedowania przez rząd – wpisania do wykazu prac, konsultacji społecznych, uzgodnień międzyresortowych – a potem przez parlament prosto na biurko prezydenta.

Protest był skuteczny. Już tydzień później projekt został wpisany do wykazu prac rządu, a jeszcze przed końcem roku ówczesny Pełnomocnik Rządu, Łukasz Krasoń, odbył serię spotkań konsultacyjnych w dużych miastach i online. Równolegle strona społeczna zgłaszała uwagi na piśmie – samych organizacji składających uwagi było aż 143. To wszystko pokazuje, jak ogromnym zainteresowaniem cieszył się projekt – odpowiadał bowiem na długo przemilczane potrzeby.

Do świadomości społecznej przedarł się fakt, że asystencja osobista to dla niektórych osób z niepełnosprawnościami sprawa życia bądź śmierci. Nie docierało jednak, że do sprawnego systemu wsparcia trzeba więcej niż asystenta osobistego. Do tego niezbędne jest całe zaplecze – zaczynając od adekwatnego określenia potrzeb, przez składanie wniosku, wybór asystenta, kończąc na rozwiązywaniu problemów – z zastępstwami, kolizjami terminów u asystentów osobistych, czy wreszcie kwestiach interpersonalnych.

Jakoś(ć) asystencji

Z pewnością nie docierało to do Ministerstwa Finansów. Stało ono na stanowisku, że w ustawie konieczne są cięcia, a wytworzony standard asystencji osobistej nie jest możliwy do utrzymania. Wszystko, co pozwala adekwatnie dopasować asystencję do użytkownika (a przecież to usługa „szyta na miarę”) wydało się w tym procesie podejrzane.

Na cenzurowanym znalazł się więc wybór realizatora (po co, skoro wystarczy możliwość realizacji w powiecie), możliwość „przyprowadzenia” zaufanego asystenta do realizatora (jako prowadzące do kolesiostwa i obniżenia jakości usługi), mechanizm waloryzacji stawek (przecież wystarczy o tym decydować na bieżąco). Podejrzana stała się też funkcja koordynatora asystencji – osoby, która od zaplecza „spina” całość usługi, a której rola w oczach urzędników z MFu została sprowadzona do pilnowania papierologii i przelewów w przerwie między innymi obowiązkami. Realizator usługi został zrozumiany jako ktoś kto jedynie pilnuje jej przebiegu, nie dba o rekrutację asystentów czy przebieg usługi. W wyniku tego z ustawy na etapie prac rządowych usunięto znaczącą część środków dla powiatów i realizatorów, nie usuwając jednocześnie zapisanych realizatorom obowiązków. Zniknęło również zobowiązanie państwa do opłacenia ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej asystentom osobistym – to oni mieli ponieść jego ostateczny koszt.

Między słowem jakość a jakoś jest niby tylko jedna litera różnicy – niestety, resort finansów toczył walkę o to, by asystencja, zamiast jakościowo, była realizowana jakoś. Walkę tę wygrał – nie na wszystkich frontach, ale jednak znacząco. Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych chciał też pokazać sukces, jakim jest projekt ustawy pod obradami parlamentu – stąd cięcia na etapie Stałego Komitetu Rady Ministrów zostały przez niego zaakceptowane, niektóre nawet rozszerzone.

Epopeja w komisjach

Każdy redaktor czy dziennikarz widział raz w życiu tekst, który choć zawiera wiele ważnych i dobrych spostrzeżeń, nadaje się do gruntownej redakcji, by ten sens z niego wydobyć. Tekst w podobnym stanie 21 listopada 2025 dostali na swoje biurka posłowie i posłanki, tylko tym razem nie była to publicystyka, a rządowy projekt ustawy o asystencji osobistej.

Działo się tak trochę z powodu wcześniej dokonywanych cięć i innych drobnych kompromisów, które czasami utrudniały zrozumienie logiki ustawy. Część wynikała z zabezpieczeń przeciwko rozmaitym nadużyciom, które jednak przypominały wystawienie armat na zagrożenie ze strony much i komarów. Część to jednak realne systemowe problemy.

Jak zapewnić z jednej strony jak największą kontrolę osobie z niepełnosprawnością nad usługą asystencji – z drugiej państwu polskiemu kontrolę nad wydawanymi środkami? Gdy na jednej szali są prawa pracownicze asystentów, a na drugiej elastyczność usługi dla osób z niepełnosprawnością – jak wyważyć szale tak, aby realnie zrównoważyć te wartości? Jeśli umowa określająca zasady asystencji to kontrakt trójstronny – to kto wg prawa ma być traktowany jak pracodawca, jeśli obowiązki pracodawcy rozdzielone są między realizatora usługi i osobę z niepełnosprawnością?

Prace nad tym, jak wyważyć te wartości, to nieomal cały rok kalendarzowy silnych i bardzo merytorycznych sporów. Niestety, mimo silnej obecności strony społecznej na obradach nie udało się przywrócić ukróconego przez resort finansów adekwatnego wsparcia asystencji od zaplecza.

Powody do zdecydowanego optymizmu oraz do dalszej pracy

Dziś jesteśmy na finiszu prac parlamentarnych. Warto więc na koniec zwrócić uwagę na dwie rzeczy, które napawają optymizmem i jedno zadanie do wykonania.

Pierwszy powód do optymizmu, to jednogłośne głosowanie Sejmu (436 za, nikt nie był przeciw i nikt się nie wstrzymał i niemal jednogłośne Senatu (odpowiednio: 90:0:1) nad ustawą o asystencji osobistej. To oznacza, że sama potrzeba takiego wsparcia jest już w pełni zrozumiana przez parlamentarzystów. Strona społeczna może świętować – jeszcze 6 lat temu, gdy prezydent Duda ogłaszał rozpoczęcie prac nad ustawą o asystencji osobistej, mało kto rozumiał, co to jest za usługa. Dziś rozumieją to wszystkie strony, tak spolaryzowanego przecież w Polsce, politycznego sporu.

Drugi powód do optymizmu, to przychylność Senatu dla części poprawek. W dniu oddania tekstu do druku (13.10.2026) Senat przyjął część poprawek zgłaszanych przez stronę społeczną – w tym zapewniającą możliwość waloryzacji stawek godzinowych asystentów osobistych i elastyczność usługi poprzez przenoszenie godzin. Teraz te poprawki musi zaakceptować większością bezwzględną Sejm.

Zadanie do wykonania to przekonanie społeczeństwa, że jakościowa asystencja nie jest możliwa bez adekwatnego zaplecza. To zadanie ma termin ważności – do końca 2030 Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych ma obowiązek przeprowadzić ocenę obowiązujących przepisów. To dobry moment, by Sejm przyjrzał się ponownie udzieleniu zapleczu asystencji i w odpowiedni sposób zapewnił jej finansowanie.

Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie “Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania listopadowego numeru!


państwowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych

Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON

Powiązane artykuły