Dostępność pomocy terapeutycznej

Rozmowa z Sylwią Lipińską-Wycisk

Zdrowie psychiczne to jeden z tematów, którym przyjrzymy się podczas majowej Konferencji Fundacji Avalon pod hasłem „Nowoczesne trendy kształtujące widoczność i prawa osób z niepełnosprawnościami”. Spotkamy się 8 i 9 maja na panelu „Zdrowie psychiczne bez barier? Dlaczego system wciąż nie odpowiada na potrzeby osób z niepełnosprawnościami”, wystąpi m.in. Sylwia Lipińska-Wycisk, prezeska Fundacji Psychologia Dostępna. W rozmowie z Marią Wachowicz opowiada o tym, z jakimi barierami w dostępie do pomocy psychologicznej mierzą się osoby z niepełnosprawnościami i co należy zmienić, by wsparcie było naprawdę dostępne.

Dlaczego zdrowie psychiczne jest tak ważne w życiu człowieka?

Zdrowie psychiczne jest fundamentem naszego funkcjonowania, ponieważ wpływa na to, jak myślimy, czujemy, budujemy relacje i radzimy sobie z codziennymi wyzwaniami. To ono pozwala nam doświadczać poczucia sensu oraz sprawczości poprzez dążenie do celów i spełnianie marzeń. Kiedy zdrowie psychiczne jest w dobrej kondycji, łatwiej podejmujemy dobre dla siebie decyzje, potrafimy regulować odpowiednio emocje i jesteśmy bardziej odporni na stres. Natomiast jego pogorszenie często odbija się na wszystkich obszarach życia, przede wszystkim relacjach, pracy, ale także na zdrowiu fizycznym. Warto podkreślić, że zdrowie psychiczne nie jest „dodatkiem” do życia, ale jego integralną częścią, równie ważną jak zdrowie fizyczne. W związku z tym każdy człowiek, niezależnie od swojej sytuacji życiowej czy sprawności, ma prawo do wsparcia i dobrostanu psychicznego.

Czy osoby z niepełnosprawnością spotykają więcej barier w dostępie do pomocy psychologicznej? Jeśli tak, to jakie to są bariery?

Tak, osoby z niepełnosprawnościami wciąż napotykają znacznie więcej barier w dostępie do wsparcia psychologicznego. I co ważne, są to nie tylko bariery fizyczne, ale również komunikacyjne, systemowe i społeczne.

Jedną z kluczowych trudności są bariery komunikacyjne, szczególnie widoczne w przypadku osób g/Głuchych, dla których często naturalnym i pierwszym językiem jest Polski Język Migowy. Brak specjalistów komunikujących się w PJM sprawia, że dostęp do terapii jest często ograniczony lub całkowicie niemożliwy. Do tego dochodzą bariery systemowe, takie jak niewystarczająca liczba specjalistów przygotowanych do pracy z osobami z różnymi potrzebami, brak tłumaczy, czy niedostosowane przestrzenie terapeutyczne i procedury. Nie można też pominąć barier społecznych: stereotypów, braku świadomości czy doświadczeń wykluczenia, które mogą zniechęcać do szukania pomocy. W efekcie wiele osób z niepełnosprawnościami pozostaje bez adekwatnego wsparcia, mimo realnej potrzeby.

Prowadzi Pani terapię w PJM. Jak dużo jest psychoterapeutów, którzy świadczą takie usługi? Czy osoby Głuche mają łatwy dostęp do zdrowia psychicznego?

Niestety w Polsce liczba psychologów i psychoterapeutów prowadzących diagnozy i terapie w Polskim Języku Migowym lub innych alternatywnych sposobach komunikacji jest wciąż bardzo niewielka. To sprawia, że osoby g/Głuche i słabosłyszące mają ograniczony dostęp do profesjonalnej pomocy psychologicznej w swoim naturalnym języku. W praktyce oznacza to często konieczność korzystania z tłumacza, co może utrudniać budowanie relacji terapeutycznej i poczucia bezpieczeństwa. Terapia jest procesem bardzo osobistym, wymaga swobody wyrażania emocji i myśli, a to najpełniej możliwe jest właśnie w pierwszym, naturalnym języku. Dlatego dostępność terapii w PJM nie jest jedynie udogodnieniem, ale podstawowym warunkiem realnego wsparcia. Obecnie osoby g/Głuche nadal muszą włożyć znacznie więcej wysiłku i pokonać wiele barier, aby taką pomoc znaleźć.

Na Konferencji będziemy mówić o zmianach, które należy wprowadzić, aby pomoc terapeutyczna dla osób z niepełnosprawnościami była bardziej dostępna. Co należy jeszcze zmienić w tym aspekcie?

Kluczowa jest zmiana myślenia o dostępności, z dodatku na standard, co dla mnie oznacza, że dostępność nie powinna być traktowana jako coś „opcjonalnego”, ale jako integralna część systemu ochrony zdrowia psychicznego. Potrzebujemy przede wszystkim większej liczby specjalistów przygotowanych do pracy z osobami z niepełnosprawnościami, w tym osób posługujących się PJM, ale także otwartych na terapię osób neuroatypowych, różnorodnych sensorycznie (osoby głuchoniewidome, niewidome), czy osób z niepełnosprawnością intetelektualną. Niezbędne są także zmiany systemowe, finansowanie usług dostępnych, w tym terapii w polskim języku migowym, oraz tworzenie standardów dostępności w placówkach. Równie ważna jest edukacja – zarówno specjalistów, jak i społeczeństwa, ponieważ rozumienie różnorodnych potrzeb i doświadczeń osób z niepełnosprawnościami pozwala budować bardziej włączające środowisko wsparcia. Nie możemy zapominać, że dostępność to nie tylko infrastruktura i przestrzeń, ale przede wszystkim relacja, komunikacja i szacunek dla drugiego człowieka.

O czym należy pamiętać, jeśli chodzi o dostępność, tworząc miejsce pomocy psychologicznej?

Tworząc miejsce wsparcia psychologicznego, warto myśleć o dostępności w sposób szeroki i wielowymiarowy. Obejmuje ona zarówno przestrzeń fizyczną, jak i komunikację oraz podejście specjalistów. Tym kierowałam się otwierając PRACOWNIĘ poMOC, czyli gabinet psychologiczny przyjazny osobom różnorodnym i często wykluczonym z dostępu do diagnozy i terapii.

W praktyce szerokie myślenie o dostępności oznacza m.in. zapewnienie możliwości komunikacji w różnych formach, w tym w Polskim Języku Migowym, dostępność materiałów w przystępnej formie, czy elastyczne formy kontaktu (np. online). Równie ważne jest poczucie bezpieczeństwa i akceptacji – osoba zgłaszająca się po pomoc powinna czuć się zauważona, wysłuchana (także w kontekście szczególnych potrzeb) i potraktowana z szacunkiem, bez konieczności „dopasowywania się” do systemu. Dostępne miejsce to takie, które nie tylko „przyjmuje pacjenta”, ale naprawdę zaprasza – uwzględniając różnorodność doświadczeń i potrzeb osób, które z niego korzystają.

Jeśli ten temat jest Ci bliski, zapraszamy na majową Konferencję Fundacji Avalon, podczas której o zdrowiu psychicznym i dostępności pomocy terapeutycznej będzie mówić także Sylwia Lipińska-Wycisk. To okazja, by posłuchać ekspertów i ekspertek oraz włączyć się w ważną rozmowę o potrzebnych zmianach.

Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie „Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania majowego numeru!

Przeczytaj majowy numer (PDF; 5MB)