Michał Świdzikowski – młodszy prawnik w kancelarii GKR Legal
NGO to skrót od angielskiej nazwy non governmental organization, co tłumacząc na język polski, oznacza organizację pozarządową. Jest to podmiot działający niezależnie od administracji państwowej, którego celem jest realizacja zadań społecznych. Środki na swoje działania NGO pozyskują głównie z wpłat dokonywanych przez darczyńców lub ze środków publicznych. Współpraca pomiędzy NGO a biznesem to relacja, z której satysfakcję mogą czerpać obie strony. Możliwości jest wiele – od bardziej skutecznej realizacji celów statutowych organizacji przez wymianę cennego know-how aż po budowanie trwałych i wartościowych relacji opartych na wzajemnym zaufaniu. Wspólne działania w tandemie NGO-biznes powinny jednak zostać ujęte w odpowiednie ramy prawne. Jasno określone zasady współpracy zapewniają przejrzystość, bezpieczeństwo oraz ochronę praw i interesów obu stron. Sformalizowane partnerstwo sprzyja nie tylko sprawnej realizacji wspólnych inicjatyw, lecz także buduje długofalowe relacje oparte na odpowiedzialności i wzajemnym szacunku.
Pośród wszystkich organizacji pozarządowych wyjątkowe ze względu na swoje cechy są te o statusie OPP, czyli organizacje pożytku publicznego. Aby uzyskać status OPP, organizacja musi spełnić szereg wymogów, wyszczególnionych w art. 20 oraz 22 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie („Ustawa”). Wśród tych warunków znajduje się prowadzenie działalności na rzecz ogółu społeczności lub określonej grupy podmiotów z zachowaniem warunku wskazanego w Ustawie, czy też przeznaczanie nadwyżki przychodów nad kosztami na działalność na rzecz ogółu społeczności. Organizacja powinna także dostosować swój statut, poprzez wprowadzenie postanowień o działalności pożytku publicznego, ochronie majątku, a także zakazie dotyczącym m.in. udzielania pożyczek członkom organizacji i zatrudniania ich bliskich. NGO może ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego po co najmniej dwuletnim, nieprzerwanym prowadzeniu działalności. Status ten uzyskuje z chwilą wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.
Organizacje pozarządowe ze statusem OPP są uprawnione do otrzymania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Prawo to przysługuje wyłącznie podmiotom wpisanym do wykazu prowadzonego przez Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności, a warunkiem uzyskania środków za dany rok podatkowy jest posiadanie statusu OPP najpóźniej do 30 listopada danego roku.
Status OPP wiąże się także z dodatkowymi preferencjami, w tym zwolnieniami z wybranych danin publicznych, m.in. podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieruchomości oraz opłat skarbowych.
Przy nawiązywaniu współpracy z NGO posiadającą status OPP kluczowe znaczenie ma rzetelna weryfikacja informacji o organizacji. W pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy podmiot jest wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego oraz czy posiada aktualny status organizacji pożytku publicznego. Ustawa nakłada bowiem na OPP obowiązek ujawnienia tych informacji w rejestrze.
Warto także przeanalizować statut organizacji i upewnić się, że planowana współpraca z biznesem mieści się w zakresie jej działalności statutowej. Zdarza się bowiem, że warunki proponowanej współpracy mogą prowadzić do działań wykraczających poza cele statutowe organizacji, co w skrajnym przypadku może narazić ją nawet na utratę statusu OPP lub poważne ryzyko wizerunkowe.
Podejmując decyzję o współpracy z NGO, należy precyzyjnie określić jej zakres i cele. Zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353 k.c.) strony mogą samodzielnie ukształtować treść stosunku prawnego – ustalić zakres obowiązków, warunki współpracy oraz wzajemne korzyści – o ile postanowienia umowy nie sprzeciwiają się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Jedną z najczęściej wybieranych form współpracy i wsparcia organizacji pozarządowej jest umowa darowizny, uregulowana w art. 888 § 1 k.c. Na jej podstawie darczyńca przekazuje NGO określone środki pieniężne lub inne składniki majątkowe na realizację celów statutowych. Jest to wsparcie bezinteresowne. Co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno mieć formę aktu notarialnego, jednak darowizna jest ważna także wtedy, gdy nie zachowano tej formy, o ile została faktycznie przekazana. W praktyce zatem forma aktu notarialnego jest stosowana sporadycznie. W przypadku darowizn dla organizacji posiadających status OPP, darczyńcy mogą skorzystać z preferencji podatkowych – co do zasady podlegają one odliczeniu do wysokości 6% dochodu rocznego. Jeżeli darowizny dokonuje osoba fizyczna, może ona odliczyć jej wartość we wspomnianym wyżej zakresie od podstawy opodatkowania zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT. Z kolei w przypadku osób prawnych odliczenie darowizn od podstawy opodatkowania jest możliwe do wysokości 10% osiągniętego dochodu, na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy o CIT. Jest to atrakcyjne rozwiązanie, pozwalające połączyć wsparcie organizacji z korzyścią fiskalną. Kwestie te każdorazowo należy skonsultować z doradcą podatkowym.
Umowa darowizny nie jest jedyną praktykowaną formą współpracy. W obrocie często spotykane są tzw. umowy nienazwane, które nie są wprost uregulowane w aktach prawnych, lecz są dopuszczalne w obrocie. Do najczęściej spotykanych w relacjach biznes-NGO należą umowa o sponsoring oraz umowa o świadczenie usług, na podstawie których organizacja otrzymuje wsparcie pieniężne, rzeczowe lub na jej rzecz świadczone są określone usługi, a w zamian zobowiązuje się do działań promocyjnych na rzecz sponsora (przedsiębiorcy). Umowy tego typu charakteryzują się ekwiwalentnością – świadczenia obu stron mają równą wartość.
Strony powinny zatem jasno i proporcjonalnie określić warunki współpracy, tak aby działania marketingowe nie dominowały nad celem społecznym i nie prowadziły do naruszenia statutu ani charakteru działalności danej organizacji. Właściwie skonstruowana umowa pozwala zachować równowagę między interesem biznesowym a realizacją misji publicznej NGO. Umowa sponsoringu może być skutecznym narzędziem budowania pozytywnego wizerunku firmy, podkreślającym jej zaangażowanie w życie lokalnej lub ogólnopolskiej społeczności. W ramach takiej współpracy logo i nazwa firmy mogą być eksponowane podczas wydarzeń, kampanii czy projektów realizowanych przez organizację, co zwiększa rozpoznawalność marki. Dodatkowo wydatki poniesione na sponsoring – o ile mają charakter promocyjny i wiążą się ze świadczeniem wzajemnym – mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodu w rocznym rozliczeniu podatkowym.
W treści umowy należy precyzyjnie określić, na jaki konkretny cel zostaną przeznaczone przekazane środki. Zapewnia to przejrzystość relacji między stronami, a przede wszystkim daje przedsiębiorcy poczucie bezpieczeństwa i pewność, że jego wsparcie nie zostanie wykorzystane w sposób niezgodny z ustaleniami. Istotne jest również, aby wskazany cel pozostawał w zgodzie z celami statutowymi organizacji pozarządowej.
Postanowienia umowy powinny dodatkowo regulować kluczowe kwestie związane ze współpracą, w szczególności sposób i zakres realizacji projektu, harmonogram oraz zasady spełniania świadczeń, warunki rozwiązania umowy, zasady zwrotu środków w przypadku ich niewłaściwego wykorzystania, a także zakres odpowiedzialności stron.
W przypadku współpracy z NGO często dochodzi do wzajemnego wykorzystywania logo oraz innych oznaczeń obu stron, zwłaszcza w celach wizerunkowych. Dlatego istotne jest precyzyjne uregulowanie w umowie zasad korzystania z tych oznaczeń tak, aby zapobiec nadużyciom. Brak odpowiednich postanowień może prowadzić do niekorzystnych konsekwencji, takich jak zarzut naruszenia praw czy też zarzut instrumentalnego wykorzystywania organizacji jako „nośnika reklamowego” przedsiębiorcy, czy budowania wizerunku przedsiębiorcy w oparciu o działalność prospołeczną NGO w sposób budzący wątpliwości natury etycznej.
Mówiąc o ochronie interesów stron, należy uwzględnić również kwestie związane z ochroną danych osobowych. W ramach wspólnie realizowanych projektów może dochodzić do ich przetwarzania, w tym danych osobowych należących do szczególnych kategorii.
W takiej sytuacji konieczne jest jednoznaczne określenie, która ze stron pełni rolę administratora danych osobowych, a która jest podmiotem przetwarzającym dane, a także wskazanie zasad ich przetwarzania i miejsca przechowywania.
Coraz częściej w ramach współpracy z NGO przedsiębiorcy organizują tzw. wolontariat pracowniczy. Polega on na zaangażowaniu pracowników w działania na rzecz organizacji pozarządowej, mające realnie wesprzeć jej funkcjonowanie oraz realizację celów statutowych. Wolontariat taki często odbywa się w czasie pracy przy wykorzystaniu zasobów przedsiębiorstwa, co pozwala ograniczyć koszty po stronie NGO i jednocześnie realizować działania o charakterze społecznym.
Podejmując tego rodzaju inicjatywę, należy zadbać o zawarcie odpowiedniego porozumienia regulującego zasady współpracy. Dokument ten powinien określać m.in. zakres i sposób wykonywania świadczeń przez wolontariuszy, kwestie związane z ubezpieczeniem (np. NNW), zasady BHP, a także odpowiedzialność za szkody wyrządzone lub poniesione w trakcie realizacji działań. Warto również szczegółowo opisać formy wsparcia, jakie pracownicy przedsiębiorcy będą mogli świadczyć na rzecz wybranej organizacji, co pozwoli uniknąć niejasności i usprawni organizację wspólnych projektów. Każda współpraca biznesu z NGO ma charakter zindywidualizowany i wymaga dostosowania do konkretnych okoliczności. Doświadczenie pokazuje, że zaangażowanie wsparcia prawnego na etapie planowania współpracy z NGO pozwala nie tylko ograniczyć ryzyka po stronie biznesu, ale także usprawnić realizację wspólnych projektów.
Współpraca przedsiębiorcy z NGO niesie ze sobą ogromny potencjał społeczny i wizerunkowy. Aby jednak była ona trwała, transparentna i bezpieczna dla obu stron, wymaga odpowiedniego przygotowania. W praktyce oznacza to konieczność świadomego podejścia do formy współpracy, dokumentowania jej oraz rozliczania.
W przypadku wątpliwości lub planowania bardziej złożonych partnerstw, warto skorzystać z fachowej pomocy prawnej, co pomoże dostosować rozwiązania do specyfiki zarówno biznesu, jak i danej organizacji pozarządowej.
Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie „Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania majowego numeru!
Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON
