Wszystko, co rodzic powinien wiedzieć o diagnozie integracji sensorycznej

Marta Maik – fizjoterapeutka Centrum Aktywnej Rehabilitacji Fundacji Avalon

Integracja Sensoryczna (Sensory Integration) to skomplikowany, neurobiologiczny proces, w którym mózg odbiera, segreguje i interpretuje sygnały płynące ze wszystkich zmysłów. Prawidłowy przebieg tego procesu stanowi podstawę odpowiedniego rozwoju ruchowego, emocjonalnego i edukacyjnego dziecka.

Koncepcję tę opracowała w latach 60. amerykańska badaczka dr A. Jean Ayres. Zauważyła ona, że układ nerwowy rozwija się najlepiej, gdy dostarcza się mu odpowiednich bodźców w trakcie aktywnego, celowego ruchu, co bezpośrednio wynika z naturalnej plastyczności mózgu.

Jakie zmysły bada integracja sensoryczna?

Diagnoza i terapia SI ocenia przetwarzanie bodźców ze wszystkich układów zmysłowych, jednak szczególny nacisk kładzie się na trzy podstawowe systemy (tzw. zmysły bazowe): • System przedsionkowy (zmysł równowagi i ruchu): odbiera sygnały związane z grawitacją i ruchem głowy. Wpływa na napięcie mięśniowe oraz koordynację ciała,

• System proprioceptywny (czucie głębokie): odbiera bodźce z mięśni, ścięgien i stawów. Dzięki niemu mózg wie, w jakim ułożeniu znajduje się ciało, bez konieczności patrzenia na nie,

• System dotykowy (taktylny): rejestruje nacisk, temperaturę i ból. Pełni funkcję ochronną oraz pozwala różnicować obiekty,

• Uzupełniająco analizuje się też: wzrok, słuch, smak, zapach oraz czucie narządów wewnętrznych (interocepcję).

Diagnoza a wiek dziecka

Diagnoza integracji sensorycznej to specjalistyczne badanie mające na celu określenie profilu sensorycznego dziecka, rozpoznanie ewentualnych dysfunkcji w przetwarzaniu bodźców (np. nadwrażliwości, podwrażliwości, poszukiwania sensorycznego czy zaburzeń praksji) oraz zaplanowanie ewentualnego wsparcia terapeutycznego. Pełne badanie za pomocą testów przeznaczone jest dla dzieci rozwijających się typowo, w wieku od 4 do 10 lat.

U dzieci z dodatkowymi wyzwaniami w rozwoju (np. z autyzmem, mózgowym porażeniem dziecięcym czy niepełnosprawnością intelektualną) diagnoza wygląda inaczej. Nadal opiera się ona na założeniach integracji sensorycznej, ale formę spotkań dopasowuje się do możliwości dziecka. Ponieważ nie da się w takich sytuacjach zastosować standardowych testów, trafność wyników zależy głównie od wiedzy i doświadczenia terapeuty.

Cały proces diagnostyczny trwa zazwyczaj od 2 do 4 spotkań, jego długość zależy od wieku oraz współpracy dziecka.

Co dokładnie ocenia terapeuta?

Kompleksowe badanie składa się z kilku elementów:

Wywiad z rodzicem: obejmuje informacje o ciąży, porodu, rozwoju psychoruchowym, diecie, śnie oraz codziennych trudnościach.

Obserwacja spontanicznej aktywności dziecka: swobodna zabawa w specjalistycznej sali SI, pozwalająca ocenić naturalne wybory ruchowe dziecka oraz reakcje na sprzęt podwieszany.

Obserwacja ukierunkowanej aktywności dziecka: wykonywanie zadań zaproponowanych przez terapeutę (np. tor przeszkód), co pozwala ocenić planowanie ruchu i zdolność do podążania za instrukcjami.

Obserwacja kliniczna: badania m.in. napięcia mięśniowego, równowagi, ruchów gałek ocznych oraz przekraczania linii środkowej ciała.

Standaryzowane testy SI: Użycie narzędzi, takich jak Południowo-Kalifornijskie Testy Integracji Sensorycznej do pomiaru funkcji sensoryczno-motorycznych w porównaniu do różnych grup wiekowych.

Co rodzic otrzymuje po diagnozie i jak wygląda jej omówienie?

Po zakończeniu spotkań z dzieckiem terapeuta potrzebuje około dwóch tygodni na przygotowanie pisemnego raportu. Dokument zawiera opis indywidualnego profilu sensorycznego, dokładną analizę mocnych stron i obszarów wymagających wsparcia oraz zalecenia do dalszej pracy.

Następnie rodzice zapraszani są na osobne spotkanie omówieniowe (odpłatne), które odbywa się bez obecności dziecka. Podczas spotkania terapeuta szczegółowo objaśnia wnioski z badania, odpowiada na pytania, przedstawia propozycję indywidualnego planu terapii oraz przekazuje wstępną dietę sensoryczną – zestaw zaleceń i aktywności do realizowania w domu oraz w placówce edukacyjnej.

Diagnoza SI to nie tylko zestaw badań, ale przede wszystkim klucz do lepszego zrozumienia potrzeb, emocji i reakcji Twojego dziecka. Pozwala odkryć, jak jego zmysły odbierają świat i stworzyć warunki, w których może prawidłowo się rozwijać — niezależnie od tego, czy wymaga ustandaryzowanej oceny, czy indywidualnie dostosowanej diagnozy. Jeśli cokolwiek w rozwoju lub zachowaniu Twojego dziecka budzi niepokój, pamiętaj, że nie musisz szukać odpowiedzi sam. Zapraszamy na konsultację ze specjalistą Integracji Sensorycznej do Centrum Aktywnej Rehabilitacji Fundacji Avalon. Pomagamy rodzicom poznać świat zmysłów dziecka i wspólnie tworzymy plan wsparcia dopasowany do jego możliwości i rytmu Waszego codziennego życia.

Ten artykuł jest dostępny w Biuletynie “Widzialni z Fundacją Avalon” w którym znajdziesz wiele ciekawych artykułów i informacji. Zapraszamy do pobrania i przeczytania wrześniowego numeru!

Biuletyn „Widzialni z Fundacją Avalon” powstaje dzięki dofinansowaniu
Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych PFRON