Przejdź do głównej zawartości

Przekaż darowiznę

KRS 0000270809
Pacjent leży na kozetce, a rehabilitantka trzyma go za kolano
Czas czytania: 4 min

Rehabilitacja – co to jest, na czym polega i jakie są jej rodzaje?

Ukryty autor

Rehabilitacja to proces terapeutyczny ukierunkowany na poprawę funkcjonowania osoby, której sprawność została ograniczona w wyniku choroby, urazu, operacji lub innych zmian stanu zdrowia. Jej przebieg jest dostosowywany do możliwości i indywidualnych potrzeb pacjenta, dlatego może obejmować różne formy terapii, ćwiczeń, edukacji oraz pracy ze specjalistami.

U osób dorosłych rehabilitacja może być prowadzona zarówno po nagłych zdarzeniach, takich jak uraz czy udar, jak i w przypadku schorzeń przewlekłych, neurologicznych lub ortopedycznych. Zakres postępowania zależy między innymi od rodzaju schorzenia, aktualnej sprawności i tego, w jaki sposób występujące ograniczenia wpływają na codzienną aktywność.

Na czym polega rehabilitacja?

Rehabilitacja nie jest pojedynczym zabiegiem ani jedną metodą terapeutyczną. Jest procesem, w którym najpierw ocenia się stan zdrowia, poziom sprawności i trudności występujące u pacjenta, a następnie dobiera odpowiednie formy postępowania rehabilitacyjnego.

Praca może dotyczyć między innymi zakresu ruchu, siły mięśniowej, kontroli ruchu, równowagi, koordynacji, sposobu poruszania się oraz wykonywania codziennych czynności. U części pacjentów istotnym elementem jest również nauka dostosowania aktywności do aktualnych możliwości organizmu.

Proces rehabilitacji może obejmować między innymi:

  • kinezyterapię, czyli pracę z wykorzystaniem odpowiednio dobranego ruchu i ćwiczeń,
  • fizjoterapię ukierunkowaną na określone ograniczenia funkcjonalne,
  • fizykoterapię,
  • wybrane techniki terapii manualnej,
  • masaż, jeśli jego zastosowanie jest uzasadnione stanem pacjenta,
  • ćwiczenia równowagi, koordynacji i kontroli ruchu,
  • naukę lub ponowną naukę wykonywania określonych czynności,
  • edukację dotyczącą ruchu, aktywności fizycznej i dostosowania obciążeń.

Zakres tych działań nie jest jednakowy dla wszystkich. Dwie osoby z podobnym rozpoznaniem mogą wymagać innego postępowania ze względu na różnice w stanie zdrowia, wcześniejszej aktywności, występujących ograniczeniach i potrzebach.

Fizjoterapia a rehabilitacja – czy oznaczają to samo?

Pojęcia rehabilitacji i fizjoterapii są często używane zamiennie, jednak rehabilitacja ma szersze znaczenie. Fizjoterapia może być jednym z elementów procesu rehabilitacji i obejmować między innymi kinezyterapię, fizykoterapię oraz określone techniki terapeutyczne.

Rehabilitacja może natomiast uwzględniać także inne działania związane z funkcjonowaniem pacjenta, jego samodzielnością, aktywnością i dostosowaniem do występujących ograniczeń. W zależności od sytuacji w proces mogą być zaangażowani specjaliści różnych dziedzin.

Nie oznacza to, że każda osoba korzystająca z rehabilitacji potrzebuje wszystkich dostępnych form terapii. Zakres postępowania powinien wynikać z indywidualnej oceny.

Jakie są rodzaje rehabilitacji?

Rodzaje rehabilitacji można wyodrębniać między innymi ze względu na charakter schorzenia lub przyczynę ograniczenia sprawności.

Rehabilitacja ortopedyczna może być uwzględniana u pacjentów po urazach, złamaniach, operacjach oraz w przypadku schorzeń dotyczących stawów, mięśni, więzadeł lub kręgosłupa. Postępowanie może koncentrować się na ruchomości, kontroli ruchu, obciążaniu określonych struktur czy sile mięśniowej.

Rehabilitacja neurologiczna dotyczy osób z zaburzeniami wynikającymi z uszkodzenia lub choroby układu nerwowego. Może być rozważana między innymi u pacjentów po udarze, z chorobami neurologicznymi lub po uszkodzeniu rdzenia kręgowego. Zakres pracy zależy od występujących zaburzeń ruchowych, czuciowych, równowagi i kontroli ciała.

Rehabilitacja pooperacyjna jest prowadzona po różnego rodzaju zabiegach chirurgicznych. Jej przebieg zależy od rodzaju operacji, procesu gojenia, zaleceń medycznych oraz możliwości pacjenta na danym etapie.

Rehabilitacja w chorobach przewlekłych może obejmować postępowanie dostosowane do osób, u których stan zdrowia przez dłuższy czas wpływa na sprawność, aktywność lub wykonywanie codziennych czynności.

W zależności od sytuacji rehabilitacja może mieć charakter wielokierunkowy i łączyć różne metody oraz formy terapii. Kinezyterapia, fizykoterapia czy masaż nie stanowią przy tym odrębnych rodzajów rehabilitacji w takim samym znaczeniu jak rehabilitacja ortopedyczna czy neurologiczna – są raczej elementami, które mogą być wykorzystywane w ramach szerszego procesu.

Dla kogo rehabilitacja może być rozważana?

Rehabilitacja dorosłych może dotyczyć osób o bardzo różnym poziomie sprawności i z różnymi problemami zdrowotnymi. Nie jest ograniczona wyłącznie do pacjentów po ciężkich urazach czy rozległych operacjach.

Może być uwzględniana między innymi u osób:

  • po urazach i zabiegach operacyjnych,
  • ze schorzeniami ortopedycznymi,
  • po udarze oraz z innymi schorzeniami neurologicznymi,
  • po uszkodzeniu rdzenia kręgowego,
  • z ograniczoną ruchomością lub siłą mięśniową,
  • z trudnościami w poruszaniu się lub wykonywaniu codziennych czynności,
  • z chorobami przewlekłymi wpływającymi na poziom aktywności,
  • u których dłuższy okres ograniczonej aktywności fizycznej wpłynął na sposób funkcjonowania.

Cele postępowania rehabilitacyjnego mogą być różne. U niektórych pacjentów dotyczą odzyskiwania określonych funkcji, u innych utrzymywania aktualnej sprawności lub nauki wykonywania czynności w sposób dostosowany do obecnych możliwości.

Sytuacje wymagające indywidualnej oceny

Rodzaj i intensywność rehabilitacji powinny być dopasowane do aktualnego stanu zdrowia pacjenta. Szczególnej oceny wymagają sytuacje związane ze świeżym urazem, niedawno przebytą operacją, istotnym ograniczeniem sprawności lub współistniejącymi chorobami wpływającymi na tolerancję wysiłku.

Znaczenie ma również reakcja organizmu na ćwiczenia i inne formy terapii. Zakres obciążeń może wymagać zmiany wraz z przebiegiem rehabilitacji, dlatego postępowanie nie powinno opierać się wyłącznie na rozpoznaniu choroby lub urazu.

W przypadku bardziej złożonych problemów zdrowotnych, w tym schorzeń neurologicznych, ortopedycznych czy następstw uszkodzenia rdzenia kręgowego, sposób prowadzenia rehabilitacji może wymagać współpracy specjalistów różnych dziedzin. Indywidualna ocena pozwala określić, jakie formy postępowania mogą być uwzględnione na danym etapie.