Rehabilitacja metodą Vojty – na czym polega i kiedy jest stosowana?
Ukryty autor
Metoda Vojty jest koncepcją fizjoterapeutyczną opartą na tzw. odruchowej lokomocji. Wykorzystuje odpowiednie pozycje ciała oraz stymulację określonych stref w celu wywołania automatycznych reakcji ruchowych. Terapia nie polega na bezpośrednim ćwiczeniu takich czynności jak siadanie, raczkowanie czy chodzenie. Jej założeniem jest aktywowanie elementów wzorców ruchowych związanych między innymi z kontrolą postawy, podporą i koordynacją ruchu.
Terapia metodą Vojty może być stosowana u niemowląt, starszych dzieci oraz osób dorosłych. Szczególne miejsce zajmuje w rehabilitacji dzieci z zaburzeniami rozwoju motorycznego i problemami związanymi z funkcjonowaniem układu nerwowego. O zastosowaniu metody decyduje rozpoznanie oraz ocena funkcjonalna pacjenta.
Na czym polega metoda Vojty?
Podczas terapii fizjoterapeuta układa pacjenta w określonej pozycji i stosuje odpowiednio ukierunkowany nacisk w wybranych strefach ciała. Wykorzystywane są pozycje leżenia na brzuchu, plecach oraz na boku. Połączenie pozycji, stymulacji i odpowiedniego kierunku działania bodźca może wywołać mimowolną reakcję ruchową, która nie wymaga świadomego wykonania ruchu przez pacjenta.
W metodzie Vojty wykorzystywane są dwa podstawowe kompleksy odruchowej lokomocji:
- odruchowe pełzanie,
- odruchowy obrót.
Reakcja wywołana podczas terapii może obejmować wiele grup mięśniowych jednocześnie. Aktywacja nie ogranicza się więc wyłącznie do miejsca, w którym prowadzona jest stymulacja, ale może obejmować również tułów i kończyny.
Jakie wzorce ruchowe wykorzystuje metoda Vojty?
Koncepcja Vojty zakłada możliwość aktywowania określonych elementów organizacji ruchu poprzez odpowiednio prowadzoną stymulację. Dotyczy to mechanizmów związanych między innymi z kontrolą postawy, stabilizacją tułowia, funkcją podporową kończyn oraz koordynacją pracy różnych części ciała.
W terapii nie ćwiczy się bezpośrednio końcowej umiejętności ruchowej. Jeśli dziecko nie chodzi, terapia Vojty nie polega na wielokrotnym stawianiu go i powtarzaniu chodu. Praca koncentruje się na reakcjach ruchowych, które w założeniach tej metody uczestniczą w bardziej złożonych czynnościach.
Odruchowe reakcje wykorzystywane w metodzie można wywoływać już u noworodków i niemowląt. Nie oznacza to jednak, że każde odstępstwo obserwowane w rozwoju dziecka wymaga rehabilitacji metodą Vojty.
Kiedy stosowana jest terapia metodą Vojty?
Metoda Vojty wykorzystywana jest w rehabilitacji pacjentów z różnymi zaburzeniami ruchowymi, w szczególności związanymi z funkcjonowaniem ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego oraz aparatu ruchu.
Terapia może być rozważana między innymi w przypadku:
- zaburzeń koordynacji ruchowej u niemowląt,
- zaburzeń rozwoju motorycznego,
- mózgowego porażenia dziecięcego,
- zaburzeń ruchowych związanych z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego,
- wybranych porażeń obwodowych,
- niektórych chorób mięśniowych,
- wybranych problemów ortopedycznych,
- wybranych zaburzeń funkcjonalnych dotyczących kręgosłupa.
Metoda Vojty znajduje zastosowanie również u osób dorosłych z zaburzeniami wpływającymi na kontrolę ruchu, dlatego nie jest formą terapii przeznaczoną wyłącznie dla dzieci.
Sama obecność pojedynczego objawu nie przesądza jednak o wskazaniu do terapii. Dotyczy to również asymetrii u niemowlęcia czy późniejszego pojawienia się określonej umiejętności ruchowej. Znaczenie ma przyczyna obserwowanych trudności oraz całościowa ocena funkcjonowania pacjenta.
Metoda Vojty u noworodków i niemowląt
W rehabilitacji najmłodszych dzieci fizjoterapeuta ocenia nie tylko to, czy niemowlę osiąga kolejne etapy rozwoju, ale również sposób, w jaki wykonuje ruchy. Analizie mogą podlegać między innymi motoryka spontaniczna, kontrola postawy, sposób podporu, ustawienie poszczególnych części ciała oraz reakcje pojawiające się podczas zmiany pozycji.
Pod uwagę brane jest także napięcie mięśniowe i symetria ułożenia ciała. Dopiero całościowa ocena pozwala określić, czy obserwowane trudności wymagają rehabilitacji oraz jaka metoda może być odpowiednia.
Rozwój psychoruchowy nie przebiega identycznie u wszystkich dzieci. Pojedyncze różnice w tempie nabywania umiejętności nie powinny więc stanowić jedynego kryterium rozpoczęcia terapii.
Dlaczego niemowlę może płakać podczas terapii Vojty?
Płacz podczas terapii może budzić niepokój rodziców. Stymulacja prowadzona jest w określonej pozycji i wywołuje aktywność mięśniową, której niemowlę nie inicjuje świadomie. Dziecko może reagować na wysiłek, ograniczenie możliwości swobodnej zmiany pozycji, kontakt z terapeutą lub nietypową sytuację.
Płaczu nie należy jednak automatycznie utożsamiać z bólem ani traktować go jako reakcji bez znaczenia. Zachowanie dziecka powinno być obserwowane podczas całej terapii, a sposób prowadzenia stymulacji dostosowywany do jego wieku, możliwości i aktualnej reakcji.
Jeżeli podczas ćwiczeń pojawiają się zachowania budzące niepokój rodziców, należy omówić je z fizjoterapeutą prowadzącym rehabilitację.
Jak wygląda terapia metodą Vojty i ćwiczenia w domu?
Terapia rozpoczyna się od oceny funkcjonalnej, która pozwala określić występujące trudności ruchowe i cele rehabilitacji. Fizjoterapeuta dobiera następnie pozycje wyjściowe, strefy stymulacji, kierunek nacisku oraz sposób prowadzenia poszczególnych elementów terapii.
W przypadku niemowląt i małych dzieci ważną rolę mogą odgrywać rodzice lub opiekunowie. Fizjoterapeuta może nauczyć ich wykonywania określonych ćwiczeń w domu, pokazując prawidłowe ułożenie dziecka, lokalizację stref i sposób prowadzenia stymulacji.
Ćwiczeń metodą Vojty nie należy rozpoczynać samodzielnie na podstawie filmu lub opisu znalezionego w internecie. Technika wymaga precyzyjnego wykonania, dlatego rodzic powinien stosować wyłącznie te elementy, których został nauczony przez osobę prowadzącą terapię.
Częstotliwość i czas trwania ćwiczeń zależą między innymi od wieku pacjenta, rodzaju zaburzeń, celu rehabilitacji i reakcji na stymulację. Program może być modyfikowany podczas kolejnych wizyt wraz ze zmianą funkcjonowania dziecka.
Jak długo trwa rehabilitacja metodą Vojty?
Nie ma jednego czasu rehabilitacji odpowiedniego dla wszystkich pacjentów. Długość terapii zależy od rodzaju i nasilenia zaburzeń, wieku, przyczyny problemu, celu rehabilitacji oraz zmian obserwowanych podczas jej kolejnych etapów.
U części pacjentów terapia może być prowadzona przez krótszy okres, natomiast w innych przypadkach rehabilitacja ma charakter długoterminowy. Znaczenie ma regularna ocena funkcjonalna, która pozwala dostosowywać dalsze postępowanie do aktualnych potrzeb pacjenta.
Nie powinno się więc z góry zakładać określonej liczby tygodni lub miesięcy terapii.
Terapia metodą Vojty w Centrum Aktywnej Rehabilitacji Fundacji Avalon
Metoda Vojty znajduje się wśród metod wykorzystywanych w rehabilitacji neurologicznej dzieci prowadzonej w Centrum Aktywnej Rehabilitacji Fundacji Avalon. Terapia dobierana jest indywidualnie z uwzględnieniem wieku dziecka, jego aktualnego funkcjonowania, występujących trudności ruchowych oraz celów rehabilitacji.
W przypadku wątpliwości dotyczących rozwoju ruchowego dziecka można skonsultować jego funkcjonowanie z fizjoterapeutą, który oceni, czy istnieją wskazania do rehabilitacji i jaki sposób postępowania może być odpowiedni.





