Suchość pochwy i napięte dno miednicy – jak odzyskać komfort, swobodę w ciele i satysfakcję seksualną?

Autorka: Joanna Głogowska – wyróżniona absolwentka Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu na kierunku Fizjoterapia. W 2016 roku ukończyła podyplomowe studia Seksuologia Kliniczna na Uniwersytecie SWPS w Warszawie uzyskując tytuł seksuologa – jako pierwszy fizjoterapeuta w Polsce. Specjalizuje się w zakresie fizjoterapii uroginekologicznej. Zawodowo związana ze Szpitalem im. Św. Rodziny przy ul. Madalińskiego w Warszawie oraz Warszawskim Instytutem Zdrowia Kobiet przy ul. Inflanckiej, gdzie należy do zespołów uroginekologicznych i uczestniczy w prowadzeniu pacjentów od diagnostyki do rehabilitacji pooperacyjnej. 

Trudności z suchością pochwy – przyczyny  

Suchość w obrębie pochwy to przypadłość, która dotyka wielu osób na różnym etapie życia, a u osób z niepełnosprawnościami występuje szczególnie często. Ograniczenia neurologiczne, niepożądane działania leków, zaburzenia hormonalne, a także bariery w dostępie do opieki ginekologicznej mogą potęgować ten problem. Suchość powoduje nie tylko dyskomfort, lecz także mikrourazy w obrębie śluzówki pochwy, nawracające infekcje i znaczące obniżenie jakości życia seksualnego. 

Wśród ogólnych przyczyn wpływających na pojawienie się suchości pochwy możemy wymienić: 

• niedobór estrogenów związanych z porodem, menopauzą, zaburzeniami endokrynologicznymi czy też przewlekłym stresem 

• choroby neurologiczne tj; stwardnienie rozsiane, uszkodzenie rdzenia kręgowego, w którym dochodzi do zaburzenia przewodnictwa nerwowego zaopatrującego miednicę 

• stosowanie leków m.in.: leków przeciwdepresyjnych (obniżenie libido, zmniejszenie lubrykacji, trudności z dochodzeniem do orgazmu), leków przeciwpadaczkowych, leków antycholinergicznych, stosowanych m.in. w leczeniu pęcherza nadreaktywnego (wysuszenie błon śluzowych). 

Brak nawilżenia pochwy u kobiet z niepełnosprawnościami – co może pomóc? 

Słabą lubrykację, czyli nawilżenie w pochwie można poprawić przy pomocy odpowiednich leków oraz stosując odpowiednie preparaty nawilżające. Wykonywane są również specjalistyczne zabiegi, które w pewien sposób pomagają odwrócić tę sytuację. To, co dla danej osoby będzie najbardziej odpowiednie trzeba skonsultować podczas wizyty ginekologicznej lub seksuologicznej. 

W poprawie nawilżenia pochwy stosowane są m/in.: 

1. Terapia hormonalna – u osób z niedoborem estrogenu stosowana może być estrogenoterapia miejscowa w postaci globulek lub kremów stosowanych bezpośrednio do pochwy. Miejscowe stosowanie estrogenów zwiększa napięcie pochwy, sprawia, że jej śluzówka staje się mniej podatna na uszkodzenia 

2. Lubrykanty  – żele na bazie wody i/lub silikonu w znaczący sposób mogą podnieść komfort współżycia poprzez nawilżenie i nadanie swoistego poślizgu 

3. Preparaty nawilżające – globulki, żele lub kremy zawierające kwas hialuronowy nie tylko nawilżają błonę śluzową pochwy, ale również wpływają na jej regenerację i odbudowę nabłonka, czyli sprawiają, że ranki czy otarcia szybciej będą się goić przy mniejszym uczuciu dyskomfortu; 

4. Preparaty niehormonalne – preparaty zawierające fitoestrogeny tj. czerwona koniczyna czy soja mogą być stosowane, gdy estrogenoterapia jest przeciwwskazana, są to preparaty naturalne m.in. stosowane w łagodzeniu objawów menopauzy; 

5. Fizjoterapia uroginekologiczna – ćwiczenia mięśni dna miednicy, jak i wykonywanie ćwiczeń relaksacyjnych może poprawiać odczuwanie doznań seksualnych; 

6. Terapia psychoseksualna – niska samoocena, lęk przed aktywnością seksualną i bariery emocjonalne mogą mieć wpływ na zmniejszenie lubrykacji, terapia pomaga zmniejszyć obawy i poprawić satysfakcję seksualną. 

Wsparcie terapeutyczne przy braku nawilżenia pochwy u każdej osoby, szczególnie z niepełnosprawnością wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Połączenie preparatów nawilżających, terapii hormonalnej (jeśli są do niej wskazania), fizjoterapii oraz wsparcia psychoseksuologicznego dają najlepsze efekty. Kluczowa jest również edukacja i przełamywanie tabu wokół zdrowia intymnego, aby każda osoba mogła korzystać z satysfakcjonującego życia seksualnego. 

Wpływ nadmiernego napięcia mięśni dna miednicy na funkcje seksualne 

Mięśnie dna miednicy są odpowiedzialne za podtrzymywanie narządów wewnętrznych, zarówno tych w jamie brzusznej, jak i w samej miednicy. Odpowiadają za kontrolę oddawania moczu i defekacji oraz istotnie wpływają na satysfakcję seksualną. Prawidłowe napięcie mięśni dna miednicy umożliwia właściwe ukrwienie narządów i samych mięśni, odpowiada za satysfakcję seksualną w tym osiąganie orgazmu. Gdy jednak dochodzi do zwiększenia napięcia mięśni dna miednicy – mogą pojawić się m.in.:  dolegliwości bólowe, dysfunkcje seksualne, czy problemy związane z wypróżnianiem. 

Przyczyny zwiększonego napięcia mięśni dna miednicy  

Zwiększone napięcie mięśni dna miednicy jest stanem, w którym mięśnie funkcjonują w podwyższonym napięciu, „nie umiejąc” rozluźnić się w prawidłowy sposób. Taki stan rzeczy może wynikać z urazów miednicy, okołoporodowych urazów krocza, stanów po zabiegach operacyjnych, przewlekłego stresu, endometriozy, chorób neurologicznych, bolesnych doświadczeń seksualnych czy nieprawidłowego treningu mięśni dna miednicy. Badania wskazują, że zwiększone napięcie w obrębie mięśni dna miednicy często towarzyszy kobietom z przewlekłym bólem miednicy, wulwodynią (przewlekły ból wulwy bez widocznej przyczyny) czy vestibulodynią (przewlekły ból i nadwrażliwość przedsionka pochwy). 

Zwiększone napięcie w obrębie mięśni dna miednicy może być odpowiedzialne za pojawienie się dolegliwości bólowych podczas współżycia seksualnego. W takiej sytuacji ból lokalizowany jest głównie w obrębie przedsionka pochwy, czyli na samym ujściu pochwy. Odpowiedzią na próbę penetracji jest napięcie mięśni, które kobiety opisują jako stan, w którym pochwa jest za ciasna. 

W skrajnych sytuacjach, gdy napięcie mięśniowe jest tak duże, że nie ma możliwości wprowadzenia czegokolwiek do pochwy (tampon, wziernik, palec) możemy mieć do czynienia z pochwicą. Pochwica jest bardzo złożonym stanem chorobowym o charakterze lękowym, wymagającym multidyscyplinarnego podejścia (psychologicznego, seksuologicznego, uroginekologicznego). Kobiety, które odczuwają zwiększone napięcie w obrębie mięśni dna miednicy dużo częściej mają problem z osiągnięciem satysfakcji seksualnej. Brak pełnego rozluźnienia uniemożliwia prawidłową fazę szczytowania. Zbyt duże napięcie mięśni dna miednicy może wpływać na obniżenie libido i unikanie współżycia z obawy przed bólem. 

Leczenie w przypadku dolegliwości bólowych mięśni dna miednicy  

Rozpoznanie nadmiernie napiętego dna miednicy opiera się przede wszystkim na wywiadzie, badaniu palpacyjnym (ginekologicznym) i ocenie napięcia mięśni. Terapia nadmiernie napiętych mięśni dna miednicy powinna być interdyscyplinarna. Pierwszą linią leczenia jest fizjoterapia uroginekologiczna, która ukierunkowana będzie głównie na naukę relaksacji, wykorzystywanie technik oddechowych, stosowanie biofeedbacku czy na nauce treningów autogennych (metody relaksacyjne). 

Terapia psychologiczna czy seksuologiczna ukierunkowana będzie na pracę z lękiem, wcześniejszymi doświadczeniami, poprawę komunikacji między osobami partnerskimi. 

Wzmożone napięcie mięśni dna miednicy ma wyraźny, negatywny wpływ na życie seksualne. Objawia się bólem, problemami z orgazmem i unikaniem bliskości. Wczesna diagnostyka i kompleksowa terapia – łącząca fizjoterapię, wsparcie psychologiczne i w razie potrzeby, leczenie farmakologiczne – pozwalają znacząco poprawić jakość życia intymnego. 

Obecnie mamy co raz większą wiedzę i możliwości w leczeniu chorób i zaburzeń wpływających na jakość życia seksualnego. Co raz popularniejsze staje się również podejście interdyscyplinarne, które pozwala na holistyczne podejście do problemu. Warto więc udać się do specjalisty, specjalistki, który pomoże nam zadbać o jakość naszego życia intymnego. 

Zapraszamy do skorzystania z oferty Fundacji Avalon m.in z konsultacji z rehabilitacji seksualnej oraz Mapy Dostępności-ogólnopolskiej wyszukiwarki specjalistów i specjalistek z doświadczeniem w pracy z osobami z niepełnosprawnościami. Zachęcamy również do sprawdzenia artykułu Joanny Karczewskiej na temat terapii urofizjoginekologiczenej.  

Literatura: 

• Kingsberg S.A. et al. (2013). Vulvar and vaginal atrophy in postmenopausal women: findings from the REVIVE survey. Menopause. 

• Stenberg A. et al. (2013). Sexual function in women with chronic illness and the impact of medications. J Sex Med. 

• Bronner G., Vodušek D.B. (2011). Sexual dysfunction in neurologic patients. Nat Rev Urol. 

• Vicariotto F. et al. (2016). Efficacy of a new vaginal gel with hyaluronic acid in postmenopausal women with symptoms of vaginal dryness. Gynecol Endocrinol. 

• Kok L. et al. (2005). Soy isoflavones, red clover and the menopausal transition. Maturitas. 

• Bø K. et al. (2017). Pelvic floor muscle training for female sexual dysfunctions. Int Urogynecol J. 

• Basson R. (2001). Human sex-response cycles. J Sex Marital Ther. 

• Fitzgerald M.P. et al. (2012). Pelvic floor hypertonicity: prevalence and clinical associations. J Urol. 

• Anderson R. et al. (2015). Hypertonic pelvic floor muscle dysfunction in sexual pain disorders. J Sex Med. 

• Morin M. et al. (2017). Multicenter RCT on physiotherapy for provoked vestibulodynia. Phys Ther. 

• Abbott J. et al. (2006). Botulinum toxin type A for chronic pelvic pain and pelvic floor spasm. Obstet Gynecol.